هنر معاصر و نقش آن در بهبود روابط ایران و عرب

موزه هنرهای معاصر تهران با همکاری بنیاد هنری برجیل، در حال برگزاری نمایشگاهی از آثار هنرمندان مدرن ایران و عرب در فاصله سال‌های ۱۹۴۰ تا ۱۹۹۰ است. این نخستین بار است که هنر مدرن عرب در ایران به نمایش گذاشته می‌شود؛ مجموعه‌ای که شامل ۴۰ اثر از هنرمندان مدرن عرب از مصر، عراق، شمال آفریقا و شام تا شبه‌جزیره عربستان، چهل اثر از هنرمندان مدرن ایران و شش اثر از هنرمندان فلسطین و لبنان است. عنوان این نمایشگاه -دریای آونگان (the sea suspended)- برگرفته از یکی از شعرهای محمود درویش، شاعر فلسطینی است.

در اطلاعیه موزه هنرهای معاصر تهران، هدف از برگزاری این نمایشگاه "مطالعه تطبیقی هنر مدرن ایران و دنیای عرب" عنوان شده. مجید ملانوروزی، مدیرکل هنرهای تجسمی وزارت ارشاد و سرپرست موزه هنرهای معاصر تهران در گفت‌وگو با المامنیتور با تاکید بر این مساله، برگزاری این نمایشگاه را در عین حال "دیالوگی" می‌داند میان هنر ایران و عرب؛ دیالوگی که به عقیده او از لحاظ دیپلماسی فرهنگی نیز می تواند حائز اهمیت باشد: "در فضای فعلی به واسطه جریان‌هایی مانند داعش چهره فرهنگی جهان اسلام مخدوش شده است. از طرف دیگر تنش‌های ناسیونالیستی نیز در خاورمیانه وجود دارد که فضای انسانی و فرهنگی میان کشورها را مکدر کرده. من فکر می‌کنم هنر و هنرمندان همیشه می‌توانند پیشگام بهبود روابط انسانی باشند. به خصوص نقاشی که می‌تواند با زبان جهانی این همدلی را ایجاد کند."

از هنر جهان عرب، شايد شعر آن تا حدودی در ایران معرفی شده باشد. سینما و دنیای داستانی آن نیز سهم بسیار اندکی -در حد چهره‌های مشهور بین‌المللی- دارد، اما از هنرهای تجسمی عرب در ایران تقریبا شناختی وجود ندارد. برگزاری نمایشگاه "دریای آونگان" در واقع نخستین تلاش برای معرفی هنرمندان تجسمی عرب در ایران به شمار می‌آید.

به گفته سرپرست موزه هنرهای معاصر تهران، معرفی جریان‌های هنری در خاورمیانه از هدف‌های این موزه در راستای بررسی جریان‌های هنری جهان است: "ما تا به حال از هنرمندان غربی نمایشگاه‌های زیادی برگزار کرده‌ایم. اما متاسفانه تا پیش از این درباره جریان‌های هنری خاورمیانه نمایشگاهی نداشته‌ایم. جریان‌هایی که بعضی خاستگاه‌های یکسان دارند اما هیچگاه با هم و در کنار هم دیده نشد‌ه‌اند. حتا بسیاری از هنرمندان و صاحب نظران تاریخ هنر در ایران با هنر تجسمی عرب اشنایی ندارند. یکی از هدف‌های ما ایجاد فضای لازم برای آشنایی هنرمندان و منتقدان هنری در ایران با هنر مدرن عرب است."