حماس، اسراییل و آتشبسی بدون برنده

مناقشه میان بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسراییل و خالد مشعل رییس دفتر سیاسی حماس ۱۷ سال است که ادامه دارد. نزاع از اولین دوره صدارت نتانیاهو (سال‌های ۱۹۹۶ تا ۱۹۹۹) که وی نخست وزیر جوان اسراییل شمرده می‌شد، آغاز گشت. پس از یک دوره آرامش طولانی قبل از طوفان، حماس دردسر سازی را با بمب‌گذاری‌های انتحاری در قلمرو اسراییل شروع کرد. نتانیاهو به دنبال راه‌هایی برای حملات سبک به سازمان بود. نتانیاهو بر مبنای خصوصیات رفتاری‌اش، از جدال‌های تن‌ به تن، جنگ‌های واقعی یا به کارگیری نیرو هنگامی که احتمال به خطر افتادن پست و مقامش بود، دوری می‌جست. او ترجیح می‌داد که زیر رادار حرکت کند. آن‌هنگام مشعل یکی از جنگجویان ارشد حماس در اردن بود اما با وجودی که سازمان‌های شین بت و موساد اسراییل وی را یکی از «سرهای مار» محسوب می‌کردند، تا حدودی برای عموم مردم گمنام بود.

نتانیاهو به موساد توصیه کرد تا سر مشعل را «بی سر و صدا» زیر آب کند. عملیات ترور در سال ۱۹۹۷ صورت گرفت اما مشعل از سوءقصد جان سالم به در برد. موقعیت وی به سرعت اوج گرفت و او در زمانی که شیخ احمد یاسین بنیانگذار حماس زنده بود، به معروف‌ترین چهره تشکیلات پس از شیخ بدل شد. بعدها وقتی بنیانگذار حماس در سال ۲۰۰۴ توسط اسراییل ترور شد، مشعل به مالک تشکیلات تبدیل گشت. مشخص نیست که اگر تلاش برای ترور وی صورت نمی‌پذیرفت، چنین اتفاقی می‌افتاد یا خیر.

مشعل به برکت اشتباه گروه کیدون (در زبان عبری به معنای سرنیزه) که واحدی متشکل از نخبگان عملیات تهاجمی است، نجات یافت. زهری که می‌بایست به پشت گردن او اسپری شود، به کنار گوش او خورد. این برنامه که قرار بود با هماهنگیِ دقیق و کمترین سر و صدا اجرا شود، به جنجالی بزرگ تبدیل شد. تعقیب مهاجمان باعث بازداشت دو تن شد که خود را کانادایی معرفی کردند. این شکست به یک رسوایی احمقانه دیپلماتیک منجر گشت که متعاقب آن نتانیاهو مجبور شد دنی یاتوم رییس موساد را به اردن اعزام کند تا پادزهرِ آن سَم را که می‌توانست تا ساعاتی بعد مشعل را بکشد، در اختیار آن‌ها قرار دهد.

دقیقاً چنین اتفاقی روی داد. دنی یاتوم با عجله به اردن پرواز کرد و زندگی مشعل ادامه یافت. اسراییل علاوه بر آن مجبور شد تا برای بازگرداندن مامورانش، شیخ احمد یاسین را هم از زندان آزاد کند. نتیجه‌ی این رسوایی برای نتانیاهو، کمیسیون حقیقت یاب، احساس حقارت و یک دردسر به تمام معنا بود. از آن زمان به بعد، اوج گیری مشعل در آسمان خاورمیانه به عنوان راهگشای اصلی سازمان شروع شد و تا امروز ادامه دارد؛ البته دردسر نتانیاهو نیز به میگرن بدل شد!