İsrail-BAE anlaşması niçin fazla büyütülmemeli?
“Jeopolitik bir deprem” olarak nitelenen BAE-İsrail anlaşması ABD ve İsrail’de pek çok çevrede sevinçle karşılansa da anlaşmanın büyük dönüşümlere yol açması olası değil.
İsrail-BAE normalleşme anlaşması ABD’de hem Cumhuriyetçiler hem Demokratlar tarafından alkışlandı, bazı gözlemciler ise anlaşmaya “jeopolitik deprem” diyecek kadar ileri gittiler. Peki, anlaşma bu kadar büyük bir heyecanı gerçekten hak ediyor mu?
Bu soruyu ele almanın bir yolu, geçmişte gerçekten büyük değişim yaratan bölgesel olaylara bakmak. Bir olayın “deprem” sayılabilmesi için bölgesel, hatta küresel hizalanmada dönüşüm yaratması gerekir. Arap-İsrail ilişkilerinde yaşanan ilk depreme bakalım. Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat’ın 1977’deki dramatik Kudüs ziyareti, İsrail’in ilk kez bir Arap devletiyle barış anlaşması imzalamasına yol açtı, dahası Mısır’ın Sovyet yörüngesinden çıkıp ABD destekli eksene katılmasıyla neticelendi. Ayrıca, Mısır’a toprak (Sina Yarımadası) iadesine zemin hazırladı ve bazısı ABD ile Sovyetler Birliği arasında doğrudan çatışma riski doğuran bir dizi bölgesel savaşın ardından İsrail’le çatışmalar son buldu.
Ya da ABD’nin 2003’teki Irak işgaline bakalım. İşgal, İran’ın Arap dünyasındaki en yaman düşmanının ortadan kalkması ve Irak yönetiminde mezhepsel dengenin değişmesiyle sonuçlandı. O güne kadar İran’a karşı Sünni-Arap bir dengeleyici unsur olan Irak’ta, İran’a sığınmış olan isimler ülkenin yeni liderleri oldu. Ardından gelen savaşlar, İran’ın güçlendiğine dair bölgesel bir telaş yaratmakla kalmadı, İslam Devleti’nin yükselişine zemin hazırlayan iç kargaşalar tetikledi.
Dolayısıyla Orta Doğu’nun dönüştürücü bazı anlar yaşadığı doğru ama İsrail-BAE anlaşması onlardan biri değil.
