از زمان انقلاب ۱۳۵۷ و بخصوص در ۱۶ سال اخیر، "جناح گرایی" یکی از خصوصیات فضای سیاسی داخلی ایران بوده است. این پدیده بعد از پیروزی جناح چپ انقلاب تحت عنوان جدید «اصلاح طلبان» در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۷۶ شدت گرفت. در طول هشت سال ریاست جمهوری سید محمد خاتمی از ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۴، جناح راست انقلاب تحت عنوان جدید «اصولگرایان» یا در اصطلاح غرب «محافظه کاران»، به شدت منزوی شد ند. سید محمد خاتمی با اینکه با این جناح گرایی موافق نبود، نمی توانست جلوی موج تغییرات توسط دولت متشکل از اصلاح طلبان را بگیرد. همین مسئله باعث انزوا و دلخوری اصولگرایان از تجربه حکومت اصلاح طلبان شد.

پیروزی غافلگیر کننده نامزد اصولگرا، محمود احمدی نژاد، در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۴ موج را علیه اصلاح طلبان برگرداند. این بار پاکسازی اصلاح طلبان از دولت به سرعت و شدت بیشتری صورت گرفت، شروع دوره جدیدی از سلطه یک جناح بر دولت برای هشت سال آینده.

در هر دو دوره تک حاکمیت تک جناحی، در بین هر دو جناح اصلاح طلبان و اصولگرایان افراد معتدل هم حضور داشتند. آیت الله رفسنجانی در اوایل ریاست جمهوری خاتمی نسبت به روند رو به رشد نفاق هشدار داده بود. او به عنوان یکی از پایه گذاران جمهوری اسلامی هشدار داد که این گونه نزاع های سیاسی داخلی نهایتا کلیت نظام را به خطر می اندازد. رفسنجانی در عوض از سیاستمداران همفکر در هر دو جناح خواست که جنبش سیاسی جدیدی را تحت عنوان اعتدال گرایی یا میانه روی در ایران تشکیل دهند. متعاقبا محمود واعظی معاون وقت وزیر خارجه ، محمد باقر نوبخت نماینده وقت مجلس، علی جنبی معاون وقت وزیر فرهنگ و من با آیت الله رفسنجانی ملاقات کردیم تا کم و کیف تحقق این ابتکار را گفتگو کنیم. 

در آن جلسه رفسنجانی به ما گفت «حکومت یک جناح بر کشور ، فاجعه بارخواهد بود .لذا باید معتدلین هر دو جناح اصلی باید متحد شوند و توسعه اقتصادی و سیاسی را گسترش دهند تا پایه های جمهوری اسلامی تحکیم یابد». در همان جلسه، ما تصمیم گرفتیم یک حزب جدید یعنی «حزب اعتدال و توسعه» را پایه گذاری کنیم. بهترین گزینه برای رهبری این حزب، بر اساس پیشنهاد آیت الله رفسنجانی، دکترحسن روحانی بود. در سال ۱۳۷۸ نطفه این حزب و سپس کمیته مرکزی آن به رهبری روحانی تشکیل شد.