در سالهای اخیر تنش میان واشنگتن و بغداد بر سر سرنوشت یک گنجینه نادر افزایش یافتهاست: اسناد آرشیو شده جامعه یهودیان عراق. این مجموعه حدود هزاران نسخه را در بر میگیرد و عمدتا شامل کتابهای قانون یهود و کتب حلالمسائل است که در مدارس عالی فقهی یهودی در بابل از قرن ۱۶ مورد استفاده بودند.
طی ده سال اخیر، این اسناد و کتابها در مرکز بایگانی اسناد ملی آمریکا در واشنگتن نگهداری شدهاند. به دنبال آسیب دیدن اسناد در جریان بمباران بغداد توسط آمریکا در سال ۲۰۰۳، کارشناسان مرکز فوق کار مرمت مجموعه را برعهده داشتهاند. دولت عراق این مجموعه را یک سرمایه ملی میداند و خواستار بازگشتش به بغداد شده است. در واقع، دو دولت طی یک حکم کتبی درباره مجموعه توافق کردند. اما حالا طرف سومی پیدا شده که در توافق حاضر نبوده و خواستار مالکیت بیقیدوشرط گنجینه شده است. این طرف سوم «یهودیان بابل» هستند. آیا آنان واقعا صلاحیت چنین ادعایی را دارند؟
هیچکس کتمان نمیکند که مجموعه اهمیت بالایی دارد، حتی بیقیمت است. آمریکاییها چنان سکوتی را بر محتوای اسناد حاکم ساختند که گویی یک راز امنیتی حساس است. مجموعه کتب یهودیان بابل، در جعبههای مهرومومشده پس از سقوط بغداد به دست ارتش جرج بوش افتاد و بعد به ایالات متحده آمریکا منتقل گشت. هرچند ما از اطلاعات درز کرده به بیرون میدانیم که متون یگانهای در مجموعه وجود دارد: نسخهای از بخش سوم کتاب مقدس، یا کتوویم (به معنای متون)، چاپ ونیز در ۱۵۸۸، و یک کتاب حلالمسائل به نام «بیرکات آوراهام» نوشته خاخام آوراهام بن الیات برودا اهل کوشتا، یا استانبول کنونی، که در سال ۱۶۹۶ در همان شهر چاپ شد. این مجموعه همچنین حاوی اسناد و سوابق جامعه یهودی نیز میشود، از جمله اسنادی چون ثبت موالید و مرگ و ازدواج، کتب دعای باستانی و کتب تعلیم زبان عبری. برای دهها سال این مجموعه از سوی صدام حسین نادیده گرفته شد و در شرایط بد محیطی نگاهداری شد. به دنبال حمله به بغداد، زیرزمین سازمان امنیت عراق را آب گرفت و بیشتر متون و کتب به شدت آسیب دیدند.
عمو سام نابود میکند، و عمو سام برای نجات و احیا میشتابد. در توافق امضا شده میان نمایندگان دولت آمریکا و عراق در سال ۲۰۰۳، اینطور تفهیم شد که مجموعه فوق پس از دو سال کار مرمت به خانه بازخواهد گشت. اما کار مرمت سنگین بود و تحقق وعده آمریکاییها به تعویق افتاد. توافق تمدید شد و تابستان ۲۰۱۴ به عنوان تاریخ نهایی بازگشت مجموعه تعیین شد.
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.
