در اسطوره‌ها آمده است که لتو، معشوقه حامله زئوس، چنان از خشم هِرا، همسر زئوس می‌ترسید که به جزیره دلوس پناه برد و فرزندان دوقلویش، آپولو و آرتمیس را در آنجا به دنیا آورد. در همان ساعت‌های زایمان بود که نوری از آسمان نمایان شد و خورشید بردمید. به همین خاطر است که آپولو را خدای نور می‌خوانند. اما مهم‌ترین مهارت خدای نور، غیب‌گویی‌اش بود. روزی آپولو با برانچوس چوپان دوست شد و راز و رمز پیشگویی را به او آموخت. برانچوس به افتخار آپولو، معبدی در شهر خود، میله‌توس بنا کرد.

این داستانی است که در باره معبد آپولو تا به امروز در محدوده‌ی "دیدیم" در اژه‌ ترکیه گفته شده است. "دیدیم"، مقصدی پرطرفدار برای ترک‌ها و خارجی‌ها در هنگامه‌ی تعطیلات است. معبد آپولو، بزرگ‌ترین بنای برجای مانده در این محل از آسیای صغیر، بازدید کنندگان را متحیر می‌کند.

این معبد محلی مهم برای تمدن ایونیایی بود، تمدنی که میله‌توس جزئی از آن بود. در روزگار باستان، مراسم شبانه‌ای که در معبد برگزار می‌شد، و ایونیایی‌هایی که مشتاق دانستن آینده‌ و سرنوشت‌شان بودند، در جاده‌ی مقدس منتهی به محراب راه‌ می‌رفتند و مشعل به دست آوازهای مذهبی می‌خواندند. کاهنان به سمت صحن مقدس می‌رفتند، با آب چشمه‌ی مقدس وضو می‌گرفتند و بعد از همان  آب می‌نوشیدند. سپس در حالت خلسه، این کاهنان حرف‌های پر راز و مرزی به زبان می‌آوردند که معتقد بودند حرف‌های آپولو خطاب به جمع حاضر است.

این شرحی بود که راهنمایم وقتی معبد را بازدید می‌کردم به من در باره مراسم شبانه آن زمان می‌داد، که باعث می‌شد هم تحت تاثیر این اسطوره  قرار بگیرم و هم محو تماشای این سازه‌ی متحیرکننده باشم. من از همان دروازه‌ی مقدس عبور ایونیایی‌ها، وارد شدم. در دو طرف  این معبر مسحور کننده، دو ستون ۱۴.۵متری قرار دارد که به سمت حیاطی مرمری گشوده می‌شود. در داخل، ستون‌های تزئیین شدهٔ دیگری دیده می‌شود. ساختار اولیه، ۱۲۴ ستون بسیار بلند در خود داشت اما امروزه از اکثر آن ستون‌ها خبری نیست. متوجه شدم قفس‌های آهنی را به جای برخی از آن ستون‌ها مستقر کرده‌اند که باعث بدریخت شدن بافت باستانی این محل شده است. اعضای تیم بازسازی‌ای که مشغول به کار در معبد بودند گفتند که این قفس‌ها برای تقویت سازه در حدود ۵۰ سال پیش استقرار یافته‌اند و به زودی برشان خواهند داشت.