در بیستم آوریل 2016، بعد از کلی کش و قوس های حقوقی و سیاسی، دیوان عالی آمریکا با اکثریت آراء حکم دادگاه بدوی آمریکا در خصوص مصادره اوراق قرضه دو میلیاردی ایران که در یک حساب سیتی بانک در نیویورک به صورت امانت بود صادر کرد. این تصمیم دیوان عالی و متعاقبا حمایت وزارت خارجه آمریکا از آن، چنان تلخ بود که آقای حسن روحانی، ریاست جمهوری اسلامی ایران آن را به دزدی آشکار شبیه دانستند. قبل از این، آقای ظریف در مصاحبه با نیویورکر آن را به دزدی خیابانی همانند دانستند.
این اقدام آمریکا پیامدهای سنگینی بر آینده روابط پرتنش دوجانبه تهران-واشنگتن دارد و این یادداشت به مهمترین آنها اشاره دارد:
1-تثبیت دیوار بی اعتمادی و تصویر منفی ایرانیان از آمریکا؛ حکم دیوان عالی آمریکا در مصادره اوراق قرضه دو میلیارد دلاری ایران موجب تعمیق بدبینی در روابط دو کشور و نهایتا یاس و ناامیدی از ایجاد تنش زدایی در روابط تهران-واشنگتن شده است. بعد از توافق برجام، این امید حداقل در بین کارشناسان سیاسی ایجاد شده بود که با توافق هسته ای از ارتفاع دیوار بی اعتمادی بین دو کشور کاسته خواهد شد؛ حداقل دو کشور آهنگ تنش زدایی را در پیش خواهند گرفت. ولی این حادثه امید ایجاد شده را نقش بر آب کرد. از اینرو مخالفان تنش زدایی در روابط دو کشور میدان دار شده اند و طرفداران دولت روحانی موضع انفعالی در پیش گرفته اند. سردار محمدرضا نقدی، رئیس سازمان بسیج مستضعفین گفت: «این چیز کمی نیست که با این همه مدارا، نرمش توافق و قرارداد، امریکا به بهانه حادثه ای در 33 سال گذشته 2 میلیارد دلار از اموال ملت ایران را غارت کند». در این راستاست که می بینیم آقای روحانی نیز مواضع سخت تری در پیش گرفتند و مشکلات فراروی روابط تهران- واشنگتن را پایدار دانستند و اقدام دیوان عالی آمریکا را همانند گربه گرسنه و ولع دانستند که روی امول ایران چشم طمع دارد: «......ما که در برابر آمریکا این همه مشکلات داشتیم، داریم و خواهیم داشت، چرا باید مثل معروف گوشت را جلو گربه بیاندازیم و انتظار بلعیدن نداشته باشیم». این حادثه همچنین مستمسک طنز کاربران ایرانی شبکه های اجتماعی هم شده است. مثلا کاربری گفته که «بزودی ایران باید غرامت چند میلیارد دلاری بابت پوشک مصرفی نوه جان کری را هم بدهد». یا کاربری گفته که «آمریکا! جیب ما را نزن، رفع تحریم پیش کش!».
2-متزلزل شدن برجام؛ هر چند رأی دیوان عالی آمریکا ربط مستقیم به برجام ندارد و ناظر بر یک پرونده قضایی 2003 است ولی پدیده های اجتماعی ناخواسته به یکدیگر پیوند می خورند. این انتظار وجود داشته که وفق مقدمه برجام، همه اعضای مذاکره کننده با حسن نیت با یکدیگر همکاری داشته باشند. برداشت طرف ایرانی این است که رأی دیوان عالی آمریکا، اقدام بدخواهانه ای بوده و این امر فرایند همکاری متقابل را در اجرای برجام سخت تر می کند. اکنون اکثر مخالفین برجام در سیاست داخلی ایران متفق القول، اقدام آمریکا را نشانه نرمش دولت آقای روحانی در خصوص پرونده هسته ای می دانند. محمود احمدی نژاد که طیف زیادی از اصول گرایان را نمایندگی می کند رأی دیوان عالی آمریکا را به دنبال نرمش ایران در مذا کرات هسته ای دانسته و برجام را یک سند همراه با ضرر فاحش برای ایران دانسته که نتیجه آن دستبرد به اموال ایران همانند رأی دیوان عالی است. دفتر او طی اعلامیه ای متذکر شد: «چگونه است که با قول و قرارهای مبهم و نیم بند و بدون تضمین وزیر خارجه و رئیس جمهور آمریکا ، حقوق هسته ای ایران و تاسیسات آن به ارزش تقریبی ۳۰ میلیارد دلار، از رده خارج، برخی نابود و بخشی نیز معطل گذاشته شده است؟». هر چند رهبر ایران مستقیما در خصوص رأی دیوان عالی آمریکا موضع نگرفت ولی چند روز پیش از صدور این رأی، برجام را شکننده دانست: « امریکا بر روی کاغذ از لغو تحریمها سخن میگوید اما در عین حال به اشاعه ایران هراسی پرداخته و در مورد برخی از اعضای اتحادیه اروپا نیز آنان خود اسیر برخی مقررات بانکی امریکا هستند، مبنی بر اینکه بانکهای خارجی را از برقراری مناسبات با ایران منع میکند».
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.
