طی دو دهه گذشته، ایجاد پیوند انرژی یکی از پایههای سیاستهای منطقهای جمهوری اسلامی بوده است. از نخستین روزهای «سواپ نفتی» میان ایران و آسیای مرکزی در دهه ۹۰ میلادی تا گسترش یک شبکه منطقهای خط لوله گاز، و همچنین گسترش شبکه برق، ایران تدریجاً تبدیل به مرکز اصلی انرژی منطقه شده است. در این فرایند، ایران تنها بر گسترش تواناییهای صادراتی خود متمرکز نشده و همزمان کاملاً به دنبال وابستگی متقابل انرژی منطقه هم هست. در واقع، جدیدترین ابتکار، ایجاد یک خط لوله نفت خام از کردستان عراق به ایران است که نقش مهم و حیاتی این کشور به عنوان یک مرکزاصلی انرژی در کل منطقه را برجسته میکند.
بنا بر گزارشها، جمهوری اسلامی ایران و حکومت اقلیم کردستان بر روی مسائل فنی ساخت یک خط لوله انتقالی به حجم ۲۵۰ هزار بشکه نفت خام به ایران در روز موافقت کردهاند. این گزارشها خبر از ایجاد ارتباط نفتی از طریق لولهکشی میان کویسنجق در اقلیم کردستان به کرمانشاه از طریق مرز پرویزخان میدهند، جایی که نفت خام به خط لوله ایران تزریق خواهد شد که میتواند برای پالایش، به پالایشگاههای شمال این کشور منتقل شود.
ایدهٔ ایجاد خط لولهای میان کردستان عراق و یکی از پالایشگاههای غرب ایران، به دنبال بروز اختلافهایی میان دولت اقلیم کردستان و حکومت عراق بر سر روند پرداخت [سهم] ازسوی بغداد به خاطر صادرات نفت از طریق خط لوله موجود به بندر جیحان ترکیه، ابتدا در سال ۲۰۱۴ مطرح شد. تنش میان بغداد و آنکارا بر سر سیاستهای دولت ترکیه در برابر «دولت اسلامی» یا داعش و همچنین تشدید بحران سوریه از جمله مسائلی بودند که حکومت اقلیم کردستان را به فکر انتقال نفت از مسیری جانشین انداخت. دولت جمهوری اسلامی هم باید اطمینان مییافت که چنین تصمیمی باعث دلخوری بغداد به عنوان یک متحد منطقهای نخواهد شد. به همین ترتیب، حرکتی برای ایجاد موازنه در میان مثلث تهران، بغداد و اربیل آغاز شد، آنهم با توجه دقیق به موقعیت گروههای ذینفع از انتقال نفت خام از اقلیم کردستان به ایران.
راه اندازی مسیر جانشین، علاوه بر خط لوله موجود که به جیهان ترکیه میرود، مدتها جزو اولویتهای حکومت اقلیم کردستان بوده است. در واقع، بیش از دو سال است که میزان انتقال نفت کردستان به وسیله تانکرها برای پالایش در پالایشگاههای شمال ایران رو به افزایش بوده است. در حالی که این افزایش ساخت خط لوله جدید را توجیهپذیرتر کرده است، حضور گروههای ذینفع کرد، ترک، عراقی و ایرانی، از جمله تاجران و معاملهگرانی که در کار تحویل نفت اقلیم کردستان به ایران و ترکیه از طریق تانکرهای نفتی صحنه را پیچیده کرده است.
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.