برای اولین بار پایگاه خبری "almasdar news " در15 اوت 2016 خبر و تصاویر مربوط به استقرار جنگنده بمب افکن های استراتژیک" TU-22M3" و بمب افکن های تهاجمی سوخو-34 روسیه در پایگاه هوایی نوژه همدان را منتشر کرد. متعاقب آن، وزارت دفاع روسیه طی اطلاعیه‌ای خبر مزبور را تایید کرد و از طرف ایران نیز، علی شمخانی ضمن تایید خبر مزبور، تاکید کرد که این همکاری با مصوبه شورای عالی امنیت ملی انجام شده و همکاری ایران- روسیه را در مبارزه با داعش «تا نابودی کامل آن ها» ادامه خواهد داشت. ولی در کمال ناباوری، منابع رسمی ایران و روسیه پس از چند روز از اعلان خبر مزبور، از  بازگشت جنگنده ها و توقف فعالیت نظامی از داخل خاک ایران را مخابره کردند. سوال مطرح در اینجا  این است : چرا ایران نوژه را در اختیار روس ها قرار داد و چرا این هواپیماها زود خاک ایران را ترک کردند و پیامدهای  آن در آینده روابط تهران-مسکو چیست؟

واقعیت این است که روسیه برای حمله به مواضع تروریست ها در خاک سوریه از دو پایگاه هوایی، یکی  پایگاه نظامی لاذقیه در سوریه و دیگری پایگاه هوایی"موزدوک"  در قفقاز استفاده می کرده است. با توجه به همکاری‌های استراتژیک ایران و روسیه در مورد سوریه و مبارزه با تروریسم، مقامات دو کشور به توافق رسیدند که جنگنده های روسی در نوژه همدان مستقر شوند. این پایگاه، حمله جنگنده‌های روسی از خاک ایران به سوی مواضع داعش را از مسافت دو هزار کیلومتری به  حدود 900 کیلومتر کاهش می دهد. بنابراین این موضوع هم صرفه‌جویی اقتصادی و هم امتیاز استراتژیک داشت. از سوی دیگر، حکومت ایران بقای رژیم اسد را از اهداف استراتژیک خود می داند و همکاری نظامی با روسیه را در راستای این اهداف قلمداد می کند. نظر به اینکه، کل نیروهای نظامی ایران زیر نظر رهبری آیت الله خامنه ای فرماندهی می شود و سمپاتی سیاسی رهبری به حفظ منافع ایدئولوژیک-استراتژیک ایران در سوریه بسیار قدرتمند است. از اینرو همکاری استراتژیک ایران با دول همسو با ایران در بحران سوریه به راحتی قابل تحقق است. حال آنکه در قضیه فوق، تصمیم مربوطه توسط نهاد شورای عالی امنیت ملی که تمام نمایندگان ارکان قدرت در ایران در آن حضور دارند اتخاذ شد. پس به طریق اولی، مخالفت با حضور تعدادی جنگنده روسی در ایران که از سوی 20 تن از نمایندگان مجلس مطرح شد مهم نخواهد بود. پس نمی توان پذیرفت که ترک فوری هواپیماهای مزبور از نوژه بخاطر نگرانی روسیه از تشدید مخالفت ها در داخل خاک ایران صورت گرفته باشد.

اعلام توقف موقت عملیات روس ها از همدان یک شوک رسانه‌ای به‌حساب می‌آمد و این پرسش مطرح است که چرا روس ها خیلی زود نوژه را ترک کردند. کارشناسان و رسانه های رسمی و نیمه رسمی اصلی‌ترین دلیل استفاده از پایگاه نوژه را، غافلگیری تروریست‌ها در سوریه می دانند؛ چون همه پروازهای هواپیماهای روسیه از داخل سوریه و حتی از خاک روسیه توسط ماهواره‌های جاسوسی غرب رصد می‌شده و در بسیاری از موارد قبل از بمباران اهداف، گروه های مخالف اسد و حتی تروریست‌ها مطلع می‌شدند تا خود را به پناهگاه‌های مناسب برسانند. طبعا با لو رفتن حضور روس ها در همدان، عنصر غافلگیری خنثی شد. اما تحلیل دقیق تر شاید این باشد که روس ها متوجه شدند که وضعیت و امکانات پایگاه نوژه  برای پرواز هواپیماهای فوق سنگین روسیه چندان مناسب نیست که پس از چندین سورتی پرواز، همه امکانات و توانمندی‌ها و همچنین نواقص این فرودگاه مورد بررسی قرار گرفت تا عملیات لازم جهت ارتقای آن انجام گردد و این فرودگاه برای عملیات های آتی مجهزسازی شود. یا ممکن است اساسا روس ها به این نتیجه رسیده باشند فعلا تمرکز عملیات های هوایی را از پایگاه لاذقیه دنبال کنند و به ندرت از هواپیماهای فوق سنگین" TU-22M3"  استفاده نمایند و در صورت نیاز هم این پرواز ها را از پایگاه قفقاز دنبال کنند. یا ممکن است خبر بازگشت جنگنده های روسی از همدان یک دروغ استراتژیک باشد تا اصل غافلگیری کماکان حفظ شود؛ هر چند ماهواره ها قادر خواهند بود که این دروغ  را لو دهند.

اما تاثیر این رویداد بر آینده روابط ایران و روسیه چیست می توان از دو منظر بحث کرد. یکی تاثیر آن بر بحران سوریه که از جهتی یک امتیاز استراتژیک برای دول حامی رژیم اسد محسوب می شود که یادداشت حاضر قصد بحث در این خصوص ندارد. اما از منظر دیگر تاثیر آن بر آینده روابط ایران و روسیه است. سطح روابط دول در دو سطح تاکتیکی و استراتژیک قابل بررسی است. روابط استراتژیک دول نیز بیشر به دو صورت  طبیعی و تاریخی نمود پیدا می کند. ایران و روسیه به دلیل تأثیر منفی رویدادهای تاریخی، هویت غالب غربگرا بخش زیادی از نخبگان ایرانی، نوع رفتار سیال و غیرقابل‌پیش‌بینی روسیه و نداشتن منافع استراتژیک در سطح بین‌المللی  به سختی قادر خواهند بود  به سمت اتحاد استراتژیک با یکدیگر پیش  بروند. افزون بر این، تعدادی از ایرانی ها خود را میراث دار امپراتوری بزرگ و تعدادی دیگر خود را ام القرای جهان اسلام قلمداد کرده و ارتقای رابطه با روسیه را در حد شراکت برابر استراتژیک می پذیرند؛ در حالیکه روس ها به دنبال یک متحد فرودست هستند نه برابر. اصل 146 قانون اساسی نیز مزید بر علت است که طبق آن ایجاد پایگاه نظامی خارجی ها در خاک ایران ممنوع است؛ در حالیکه متحد استراتژیک بودن یعنی در اختیار قرار دادن پایگاه نظامی دایمی به روس ها در داخل خاک ایران همانند لاذقیه و طرطوس سوریه. همچنین نوع ساختار سیاسی ایران امکان تعریف هویت و منافع سیاسی مشترک بین ایران و روسیه را غیر ممکن می کند. روسیه یک کشور سکولار با اهداف جهانی و ایران یک کشور تئوکراتیک با اهداف مذهبی است. همه این ها روابط دو کشور را در حد تاکتیکی حفظ کرده و امکان تکرار رویداد نوژه بار دیگر در این محل و پایگاه های دیگر نظامی ایران برای روسیه در خصوص بحران سوریه ممکن است.