مقامهای مذهبی در عربستان سعودی به پیام امسال آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی که روز پنجم سپتامبر به مناسبت فرارسیدن ایام حج صادر شد، واکنش خشمآلودی نشان دادند. آیتالله خامنهای در ادامهٔ منازعات جاری میان دو کشور که منتهی به عدم شرکت زائران ایرانی در مراسم حج امسال شد، حملاتی را متوجه عربستان سعودی کرده بود. ایران همچنین عربستان سعودی را به سوءمدیریت مراسم حج که منجر به درگذشت ۷۶۰ نفر و مجروحشدن هزار تن دیگر در سال ۲۰۱۵ شد، متهم میکند.
شیخ عبدالعزیز آل شیخ، مفتی اعظم سعودی و رئیس شورای علمای ارشد در این کشور، روز ششم سپتامبر در مصاحبهای با روزنامهٔ مکه گفت: «ما باید در نظر داشته باشیم که آنها [ایرانیها] مسلمان نیستند. آنها مجوس [زرتشتی] هستند و خصومتشان با مسلمانان -بهویژه سنیها- دیرینه است.»
با وجودی که شیخ دربارهٔ رژیم سیاسی ایران سخن میگفت، نحوهٔ گزینش واژهها و چارچوب واکنش او این حس را القاء کرد که او کل ایرانیان شیعه را هدف قرار داده است. او از ضمیر «آنها» برای پاسخدادن به پیام خامنهای استفاده کرد که تنها یکی از میلیونها ایرانی است. او بر زرتشتیگری تمرکز کرد که دین تاریخی ایرانیها پیش از اسلامی بود و ارجاع او به دشمنی تاریخی با سنیها نیز باعث شد تا رسانههای بینالمللی برداشت کنند که این، یک حمله به کل ایرانیان شیعه است.
چنین لحنی در گفتمان سلفی-وهابی جدید نیست و قدمت آن به تاریخ وهابیت در عربستان باز میگردد. عبدالعزیز ابن باز، مفتی اعظم سعودی از ۱۹۶۲ تا ۱۹۹۹، بارها شیعیان را در فتاوای رسمی یا سخنرانیها، مرتد خوانده بود. ابن جبرین که سال ۲۰۰۹ درگذشت (او در زمان مرگ، با ۷۶ سال سن، کهنسالترین عضو شورای علمای ارشد بود)، فتواهای متعددی را صادر کرده بود که در آنها شیعیان را مشرکانی جداشده از اسلام خوانده و در صورت علنیکردن عقیدهشان، «مستحق قتل» دانسته بود. شورای علمای ارشد، بالاترین مقام مذهبی در پادشاهی سعودی است. فتواهای دیگری نیز از سوی مفتیهای زنده و بانفوذ عربستان مانند شیخ عبدالرحمن البرّاک صادر شده که شیعیان را مرتد دانسته و بر لزوم منزویکردن آنان، نفرت از آنها و ممانعت از رسیدن کمکهای انساندوستانه به شیعیان پای فشردهاند.
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.