فرصت روحانی برای استفاده از اعتراض‌ها در جهت پیشبرد اصلاحات

در چهارمین روز از اعتراض‌های خیابانی در ایران، در حالی که پرسش‌های کلیدی کماکان بی‌پاسخ مانده‌اند، روند حوادث می‌تواند سررشته‌های مهمی را به ما بدهد که چه پیش خواهد آمد.

تظاهرات که ابتدا از شهر مشهد آغاز شدند، اکنون به اغلب شهرهای ایران رسیده‌اند. با این حال، شهرهای بزرگی مانند تبریز و تهران تظاهرات بزرگی را در ابعاد آن‌چه پس از انتخابات بحث‌برانگیز ۱۳۸۸ روی داد، شاهد نبوده‌اند. بنابراین، از نظر جغرافیایی، آن‌چه روی می‌دهد، تظاهرات استانی و غیر متمرکز است. مضاف بر این، تعداد واقعی تظاهرکنندگان محدود به نظر می‌رسد؛ مع‌الوصف آثار آن نباید دست‌کم گرفته شود. برای مثال، خشونت‌هایی مانند به آتش کشیدن یک خودرو پلیس در شهر کاشان گزارش شده و با این وجود، گفته شده است که تعداد تظاهرکنندگان در آن هنگام یعنی روز ۳۰ دسامبر، نهایتاً چند صد نفر بوده است. به رغم آن‌که گروه‌های کوچک تظاهرکننده ممکن است از نظر تعداد بزرگ نباشند، لیکن ثابت کرده‌اند که مقابله با آنان می‌تواند دشواری‌هایی را برای مقام‌های مربوطه به دنبال داشته باشد.

همچنین روشن شده است که اپلیکیشن محبوب تلگرام بر روی تلفن‌های هوشمند، یکی از ابزارهای کلیدی ایجاد تحرک است؛ این اپلیکیشن حدود ۴۰ میلیون کاربر در ایران دارد. المانیتور پیشتر در مورد محبوبیت تلگرام در ایران، تلاش مقامات برای کنترل آن و چگونگی تغییر فضای رسانه‌ای ایران توسط این اپلیکیشن، گزارش داده بود. در ماه آوریل، شورای عالی فضای سایبری در ایران، مدیران کانال‌های تلگرامی با بیش از پنج‌هزار دنبال‌کننده را ملزم کرد تا مشخصات خود را در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ثبت کنند. این اقدام پس از آن صورت گرفت که در آستانهٔ انتخابات ریاست جمهوری اردیبهشت ۱۳۹۶، برخی از مدیران کانال‌های اصلاح‌طلب بازداشت شدند. حسن روحانی که با اصلاح‌طلبان متحد است، به سادگی در آن انتخابات پیروز شد و دور دوم صدارت خویش را آغاز کرد.

به نظر می‌رسد که یکی از کانال‌های تلگرامی به نام «آمد نیوز»، نقشی مهم در موج اعتراض‌ها داشته است. این کانال که توسط روح‌الله زم، ساکن خارج از ایران و فرزند یکی از روحانیون اصلاح‌طلب اداره می‌شود، در شب تظاهرات قریب به یک میلیون دنبال‌کننده داشت. گفته می‌شود که روح‌الله زم متعاقب متهم شدن به ارتباط با سرویس‌های اطلاعاتی بیگانه، از ایران گریخته بود. تعداد دنبال‌کنندگان این کانال به سرعت رو به افزایش داشت تا هنگامی که محمد جهرمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، روز ۳۰ دسامبر از پاول دوروف، بنیان‌گذار تلگرام، خواست تا آمد نیوز را به دلیل تحریک اقدامات خشونت‌آمیز مسدود کند. شایان ذکر است که این درخواست در توییتر به صورت عمومی مطرح شد. توییتر در ایران فیلتر است. کانال‌های اقماری نیز که بازتاب آمد نیوز بودند، بسته شدند اما یکی از آن‌ها مشغول به کار است و تا لحظهٔ تنظیم این گزارش، بیش از ۹۰۰ هزار دنبال‌کننده را به خود جلب کرده است. مضاف بر این، مقام‌های ایران ظاهراً به سمت محدود کردن خدمات اینترنت موبایل در برخی نقاط رفته‌اند؛ لیکن به نظر می‌رسد که خط‌های خانگی با پهنای باند مناسب، کماکان کار می‌کنند. همچنین تلگرام و اینستاگرام که تا کنون در ایران فیلتر نشده بودند «موقتاً» در برخی مناطق مسدود شدند.