Lozan’ın ardından Rusya İran’a silah satmayı hedefliyor
Rus yetkililer Lozan mutabakatının ardından İran’a büyük çaplı silah satışlarını gündeme getiriyor. Ancak bu satışlar yakın gelecekte olası görünmüyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
İran’ın nükleer programına ilişkin Çerçeve Anlaşma adı verilen mutabakata dair pek çok soru işareti söz konusu. Bunlardan biri de anlaşmanın Rusya’nın İran’la yaptığı silah ticaretine, özellikle de Moskova’nın uzun süredir hedeflediği gelişkin karadan havaya füze satışına ket vurup vurmayacağı sorusu. Taraflar kendi belirledikleri 30 Haziran tarihine kadar nihai anlaşmaya varabilirse Rusya ile İran arasındaki askeri ilişkiler epey zorlaşacak.
ABD ve İsrail açısından Rusya ile İran arasındaki en sakıncalı ticari işlemlerden biri S-300 karadan havaya füze sistemlerinin satışı için 2007’de imzalanan sözleşmeydi. Her iki ülke bu füzelerin İran’ın nükleer tesislerine yönelik olası bir askeri harekâtta ciddi engel olacağını düşünüyordu. Ancak eylül 2010’da dönemin Rusya Devlet Başkanı Dimitri Medvedev, İran’a başka konvansiyonel silahların yanı sıra S-300’lerin satışını da askıya alan bir kararname çıkardı. Medvedev’in bu kararnamesi BM Güvenlik Konseyi’nin haziran 2010’da onayladığı 1929 sayılı kararın ardından geldi. Karar, muharebe tankları, zırhlı muharebe araçları, yüksek kalibreli top sistemleri, savaş uçakları, saldırı helikopterleri, savaş gemileri, füzeler ve füze sistemlerinin İran’a satışını yasaklıyordu.
Tahran S-300’lerin 800 milyon dolarlık ödemesini yapmıştı ve teslimatın gerçekleşmemesi üzerine Rus devletine ait silah üreticisi şirketi dava ederek dört milyar dolar talep etti. Resmi Rus basınında ocakta çıkan haberlere göre iki taraf arasındaki bu anlaşmazlık Moskova’nın İran’a eski tip Tor karadan havaya füze sistemlerini tedarik etmeyi kabul etmesiyle çözüldü. Tedarikin hangi tarihte yapılacağı belirtilmedi. İran’daki resmi basın da ayrıntılara girmeden anlaşmaya varıldığını bildirdi. Aynı tarihlerde Rusya ve İran’ın S-300’leri ya da daha yeni bir füze sistemi olan Antey-2500’ün satışını yeniden görüştüklerine ilişkin haberler de çıktı.
ABD’nin Lozan Çerçeve Anlaşması’na ilişkin açıkladığı mutabakat “parametreleri” şu beyanı içeriyor: “İran’ın nükleer programına ilişkin tüm geçmiş BM Güvenlik Konseyi kararları, İran’ın tüm esaslı kaygıları gideren nükleer konulu adımları tamamlamasıyla eş zamanlı olarak kaldırılacak.” Ancak aynı açıklamada “kitlesel silah ve balistik füzelere önemli kısıtlamalar” getiren yeni bir kararın çıkarılacağı belirtiliyor. Öte yandan AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini ile İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif’in yaptığı ortak açıklamada yeni BM kararının sadece “bazı kısıtlayıcı önlemleri kapsayacağı” belirtiliyor. Lozan mutabakatı, hükümleri henüz kesinleşmemiş hatta kimi konularda henüz uzlaşı sağlanamamış genel bir anlaşma olduğu için bu farklı beyanların uygulamaya nasıl yansıyacağı henüz net değil.
