İran Türkiye’yi baypas ederek Avrupa’ya ulaşabilir mi?

TAHRAN, İran — İran, jeostratejik konumu ve tarihi İpek Yolu da dâhil ticaret yollarındaki geleneksel rolüyle dünyanın en hareketli taşımacılık merkezlerinden biri konumunda. Kuzeydeki kara sınırları ve Hazar Denizi üzerinden Kafkasya, Rusya ve Orta Asya’ya erişim sağlayan İran, güneyde de Basra Körfezi ve Umman Denizi üzerinden uluslararası sulara bağlanıyor. Denize kıyısı olmayan kara ülkelerine erişimi ve istisnai konumu sayesinde İran bugün hem maliyet hem zaman açısından ideal bir transit geçiş rotası oluşturuyor.

Bu konumu nedeniyle bir dizi uluslararası koridorda yer alan İran’dan çok sayıda taşımacılık güzergâhı geçiyor. Bu koridorların bazıları şöyle: Kuzey-Güney Taşımacılık Koridoru, Doğu-Batı Taşımacılık Koridoru (tarihi İpek Yolu güzergâhı), Güney Asya Koridoru ve Avrupa-Kafkasya-Asya Taşımacılık Koridoru.

Son yıllarda, özellikle de Hasan Ruhani’nin cumhurbaşkanı seçildiği 2013’ten sonra İran hava sahasından geçen uluslararası uçuşlar üç kat artarken İran demiryolları üzerinden taşınan ticari malların hacmi de ikiye katlanmış durumda. Bu artışa rağmen İranlı yetkililer ülkenin yılda yaklaşık 10 milyon ton olan toplam transit kapasitesinin ancak yarısının kullanıldığını söylüyor.

Bölgesel taşımacılıkta oynayabileceği önemli rolü ve bununla sağlayacağı istihdam ve gelir artışı gibi ekonomik getirileri gören İran, güzergâhlarını çeşitlendirmeye çalışıyor. Yaptırımların kalkmasıyla Avrupa’nın tekrar İran’ın birinci ticaret ortağı olma arzusu, Türkiye’nin ise son dönemde karışıklık yaşaması Tahran’ın Avrupa’ya yönelik yeni güzergâhlar oluşturma çabalarını hızlandırdı.