Kürdistan Bölgesel Yönetimi Başkanı Mesud Barzani, 19 Temmuz’daki açıklamasında bağımsızlık referandumunun Kürdistan halkı için doğal bir hak olduğunu ve bundan geri adım atılmayacağını söyledi. Bağımsız Yüksek Seçim ve Referandum Komisyonu’nun (BYSRK) sözcüsüne göre Kürdistan Bölgesi’nin yanı sıra Sincar, Mahmur, Hanekin ve petrol zengini Kerkük gibi ihtilaflı bölgelerde yaklaşık 6 milyon kişi referandumda oy kullanma hakkına sahip. Kürdistan Bölgesi topraklarının %48’i hâlâ Bağdat’la Erbil arasında ihtilaf konusu ve bu topraklarda yaklaşık 2,7 milyon insan yaşıyor. Irak Anayasası’nın 140. Maddesi Bağdat’la Erbil arasındaki toprak ihtilaflarının 2007’nin sonuna kadar çözümünü öngörüyordu. Ancak Irak hükümeti bu maddeyi hiçbir zaman hayata geçirmedi. Anayasanın uygulanmaması Barzani için 25 Eylül’deki referandumun en önemli gerekçelerden biri. Ancak referandumun planlanan tarihte yapılması birçok sorun nedeniyle engellenebilir. Bu bilhassa ihtilaflı bölgeler için geçerli.

Barzani’nin referandum kararından önce Kerkük Vilayet Meclisi de 4 Nisan’da vilayetin idaresini belirlemek üzere referandum kararı almıştı. Ancak meclisin birçok Arap ve Türkmen üyesi bu oylamayı tümden boykot etmişti. Bundan önce 14 Mart’ta da Kerkük Valisi Necmeddin Kerim, vilayetteki kamu binalarına Kürdistan bayrağı asma çağrısında bulunmuştu. Bu uygulamaya karşı çıkan Irak Türkmen Cephesi, vilayet meclisinin başkan vekili Rebwar Talabani’ye Bağdat’ta dava açmıştı.

İhtilaflı bölgelerde yaşayan Arap ve Türkmenlerin referandumu boykot etmesi ve Irak Yüksek Mahkemesi’nden ihtilaflı bölgelerde referandum yapılamayacağına dair karar çıkartmaya çalışması bekleniyor. Bu adımların başarısız olması hâlinde Arap ve Türkmenler şiddete dahi başvurabilir. Irak genelinde referandum planı Bağdat’ı da rahatsız ediyor.

Arap ve Türkmenlerin muhalefeti ve Bağdat’ın hoşnutsuzluğu dışında referandumla ilgili bölgesel ve uluslararası zorluklar da var. Bölgesel bağlamda Türkiye ve İran gibi nüfuzlu komşular gidişatı etkileyebilir.