DİYARBAKIR -- İran Genelkurmay Başkanı Muhammed Bakıri’nin Türkiye ziyareti 38 yıl aradan sonra üst düzey bir İranlı general tarafından gerçekleştirilen ilk ziyaret olarak kayıtlara geçti. Ziyaretin resmi programında yer almasa da Irak Kürdistan özerk bölgesinin 25 Eylül’de yapmayı planladığı bağımsızlık referandumunun da görüşmelerin gündeminde olduğunu tahmin etmek zor değil. Nitekim Bakiri’nin toplantıdan sonra yaptığı açıklama da bunu gösterdi.

Bakiri’nin temasları sürerken Irak-İran sınırında askeri hareketlilik gözlendi. Sınırın Kürt bölgesini de kapsayan altı kasabasına Devrim Muhafızları’na bağlı binlerce asker ve ağır silahlar konuşlandırıldı. Aslında bu bir ilk değil, İran zaman zaman bölgedeki Kürt örgütlerine karşı askeri hamleler yapıyor.

Ancak bu kez zamanlama manidar. Askeri yığınağın bağımsızlık referandumuna günler kala, Türkiye’den referanduma karşı destek aranırken yapılması dikkat çekti. İran bir yandan askerlerini konuşlandırırken bir yandan da insansız hava araçlarıyla bölgeyi göz hapsine aldı. İlk etapta Türkiye’nin İran’la birlikte PKK’ya karşı ortak operasyon yapacağı iddiaları gündeme geldi. Ancak İran tarafı bu iddiayı reddetti. İran askerilerinin konuşlandırıldığı bölgelerde PKK’nın İran kolu PJAK’ın militanları, İranlı Kürt örgütleri ile IKBY güvenlik güçleri bulunuyor. Peki, İran’ın tam da referandum arifesinde bölgeye güç yığması tesadüf mü?

Orta Doğu’yu ve Irak Kürdistan bölgesini yakından takip eden araştırmacı Mehmet Alkış bunun tesadüf olmadığı görüşünde. Al-Monitor’a konuşan Alkış İran’ın referanduma karşı bütün enstrümanları kullanacağını savunarak şu değerlendirmeyi yaptı: “İran, Irak ve Suriye coğrafyasını bu bölgelerdeki gaz ve petrol için kendi askeri ve siyasi çıkarları için stratejik bölgeler olarak görüyor. Bu nedenle Irak Kürdistan’ı bağımsız olursa kendisi için büyük bir tehdit olacağını düşünüyor. Orta Doğu’nun jeopolitik yapısı açısından İran’a problem çıkarabilir. Şimdi birkaç örnek vereceğim. Bu örnekleri yan yana koyduğunuzda İran’ın Kürdistan’ın bağımsızlık referandumuna karşı olduğunu göreceksiniz: Bir hafta önce İranlı bir yetkili referanduma karşı olduklarını açıkladı. Kerkük’ün bu meseleye dâhil olmasını kabul etmediklerini söyledi. Bu açıklamanın ardından bazı gelişmeler oldu. Mesela İran medyası Irak merkezi ordusunun Erbil’e saldıracağını yazdı ancak merkezi hükümet bunu yalanladı ve böyle bir planlarının olmadığını söyledi. İranlı General Kasım Süleymani’nin Kürdistan bölgesinde kendilerine yakın muhalif gruplarla görüştüğü ve onlardan referanduma destek vermemeleri istediği yazıldı. Dikkat çekici bir noktaya değinmek istiyorum: IŞİD birkaç gün önce Lübnan Hizbullahı’yla bir anlaşma imzalayarak Irak sınırına çekilme kararı aldı. Bu dikkat çeken bir durum. IŞİD’in Musul ve Rakka’da başarılı olamadığını gördük yani buraları kaybetti. Lübnan sınırından ayrılarak Irak sınırında gelir, buradan Deyrizor’a döner. Bu da şunu gösteriyor: İran sınıra yığınak yaptı, IŞİD’i getirdi ve bu yolla Kürdistan bölgesini birkaç yerden kuşatmak istiyor. Referandumu bir şekilde sabote etmek istiyor.”