İran ve Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KBY) geleneksel olarak iyi ilişkiler içinde oldu. Saddam Hüseyin döneminde Kürt liderlerinin en çok gittiği ülkelerden biri İran’dı. Tahran ve Erbil Saddam sonrası dönemde de iyi komşuluk ilişkilerini sürdürdü. Bunun en bariz göstergelerinden biri, İran güçlerinin 2014 yazında İslam Devleti (İD) tehdidine karşı Kürt bölgelerinin yardımına gitmesiydi. Ancak KBY’nin eylülde düzenlediği bağımsızlık referandumu Tahran’ı öfkelendirdi. Bu hamlenin hem ikili ilişkileri hem de bölgedeki dengeleri etkileyeceği ortada. Referandum sonrası İran’la KBY arasındaki gerilimi irdelerken dikkate alınması gereken önemli bir unsur ilişkilerin ekonomik boyutu ve İran’ın jeostratejik kaygıları.

İran-KBY ilişkileri çok katmanlı bir yapıya sahip. Her şeyden önce bu ilişkiler sadece hükümetler arası ilişkilerden ibaret değil. Oldukça faal bir sınır ticareti dâhil olmak üzere iki taraf arasında çeşitli ticari bağlar ve yatırımlar mevcut. Sınır ticareti beş bölgede yoğunlaşıyor. Son olaylar öncesinde bu tip alanları genişletip işsizliği azaltma, kayıt dışı ticareti resmi kanallara kaydırma planları yapılıyordu. İranlı ihracatçılar için KBY önemli bir pazar. İkili ticaret hacmi 2014’te 8 milyar dolara ulaşmış, İran Türkiye’nin ardından KBY’nin ikinci en büyük ticari ortağı olmuştu.

İD’le mücadele nedeniyle İran’ın Kürdistan Bölgesi’ne ihracatı son yıllarda azaldı. Yine de Kürt kaynaklara göre 2016’da 4 milyar dolarlık bir ticaret hacmi kaydedildi ve bu, İran-Irak arasındaki ticaretin yaklaşık yüzde 40’nın KBY üzerinden yapıldığı anlamına geliyordu.

KBY ile ticaret, İran’ın batısındaki Kirmanşah, Batı Azerbaycan, Kürdistan ve Hamadan vilayetlerinde ticari faaliyetin önemli bir unsurunu teşkil ediyor. İran aynı zamanda Kürt ham petrolü ve petrol ürünleri için önemli bir güzergâh. Bu ticaret İran’ın da işine geliyor. Irak Kürdistanı’ndan alınan ham petrol sayesinde İran’ın güneyindeki petrol terminallerinde ihracat için daha fazla petrol ayrılabiliyor. Başka bir deyişle İran, güneydeki üretim sahalarından kuzeybatıdaki nüfusuna gönderdiği petrol ve petrol ürünlerinden tasarruf edebiliyor. Referandumun ardından bu ticarete yasak getirildi. Yasak öncesinde İran’a kamyonlarla taşınan ham petrol miktarı günde 50 bin varil düzeyindeydi. Boru hattı projesi hayata geçtiği takdirde bu miktarın günde 250 bin varile yükseleceği tahmin ediliyor.