VAN, Türkiye -- ABD’nin 20 yılın ardından geçtiğimiz yıl Afganistan’dan çekilmesi ve Taliban’ın iktidarı ele geçirmesiyle birlikte 3 bin 26 kilometrelik yolun neredeyse tamamını yürüyerek Türkiye’ye gelmeye başlayan Afgan sığınmacılar ile uyuşturucu kartellerinin yolu sınır hattında kesişti. Yüz binlerce insan, Afganistan, Pakistan ve İran’da kaçakçılar tarafından belirlenen rota üzerinden Türkiye’ye göç ederken sığınmacılara uyuşturucu taşıttırıldığına dair işaret ve iddialar artıyor.

Bu rota aynı zamanda onlarca yıldır Avrupa'yı hedefleyen eroin kaçakçılığının kilit rotası. Emniyetin uyuşturucu raporuna göre 2018 yılında Afganistan hariç dünyada yakalanan eroinin yaklaşık yüzde 60'ı, “Balkan Rotası” olarak bilinen Afganistan-İran-Türkiye-Balkanlar güzergâhında ele geçirildi. Afganistan’dan yola çıkan bir sığınmacının yoluna devam edebilmesi için İran topraklarından mutlaka geçmesi gerekiyor. Afganlarla birlikte Pakistan başta olmak üzere başka ülkelerden de pek çok kaçak göçmen Türkiye’ye giriş yapıyor. Kartellerin İran’a kadar getirdikleri uyuşturucuyu insan kaçakçıları ile yaptıkları anlaşmalarla sığınmacıların taşımasını sağlamaya çalıştıkları anlaşılıyor. 

İran’ın Hoy kentinden olan ve üç ay önce sınırı kaçak geçen 30’lu yaşlarının başındaki bir rejim muhalifinin anlatımına göre kaçakçılar sınırın geçileceği günün gecesinde poşetler hâlinde uyuşturucu maddeleri hazırlıyor ve yüzlerce kişinin olduğu gruplar içerisinden seçtikleri 10–15 kişiye bu poşetleri zorla veriyorlar. Poşetleri almak istemeyenler sınırın karşı tarafına geçirilmemekle tehdit edilerek uyuşturucu taşımaya zorlanıyor. Uyuşturucu maddeyi karşıya geçirme teklifini kabul eden sığınmacılara ise fazladan yemek ve su, sınırı geçerken oluşan kalabalık gruplardan ayrı olarak geçiş üstünlüğü, rehber eşliğinde yolculuk ve diğer sığınmacı grupların yaptığı gibi beş-altı saatlik yürüyüş yerine at sırtında sınırı geçmek gibi ayrıcalıklar sunuluyor.

Türkiye’nin doğusundaki İran sınırının sıfır noktasında bulunan Van’ın Çaldıran ilçesi, bu rotanın merkezi konumunda. İçişleri Bakanlığı periyodik olarak yaptığı açıklamalarda sınır hattında sıkı tedbirler aldığını söylüyor ama sınırın sıfır noktasından gelen fotoğraf ve video görüntüleri bakanlığın yaptığı açıklamalarla çelişiyor.