p.p1 {margin: 0.0px 0.0px 8.0px 0.0px; text-align: justify; font: 14.0px Georgia; -webkit-text-stroke: #000000} span.s1 {font-kerning: none} span.s2 {text-decoration: underline ; font-kerning: none; color: #0433ff; -webkit-text-stroke: 0px #0433ff} BAĞDAT — ABD Dışişleri Bakanlığı, 10 Eylül’de 2003’te Irak’tan getirilen Yahudi arşivinin gelecek yıl iade edileceğini açıkladı. Arşivi Irak Genel İstihbarat Kurumu’nun bodrumunda bulan Amerikalı askerler, sızan sudan dolayı çürüme tehlikesiyle karşı karşıya olan arşivi kurtarmıştı. Arşivde Iraklı Yahudilere ait on binlerce kurumsal belge, kitaplar, dini el yazmaları, fotoğraflar ve kişisel belgeler yer alıyor.

Baas’ın baskısıyla 1973’te Irak’ı terk eden tanınmış Yahudi gazeteci Seleim El Bussoon’un bugün Tel Aviv’de yaşayan oğlu yazar ve aktivist Khedr El Bussoon, arşivdeki belgelere 1970’ler ve 1980’lerde el konduğunu belirtiyor. Arşivde kişisel belgelerin yanı sıra Baas yönetiminin 1970’lerde kamulaştırıp Nizamitta adını verdiği Frank Iny ve Şamaş okulları arasındaki yazışmalar ve Bağdat’ın Batavin bölgesindeki Meir Taweig Sinagogu dâhil çeşitli sinagoglara ait belgeler bulunuyor. Ayrıca kaçan Yahudilerden geriye kalan ve Bussoon’a göre sayısı 2 bin 700’ü aşan kitap mevcut. Yahudilerin bir zamanlar en yoğun yaşadığı semtlerden biri olan Batavin başta olmak üzere Bağdat’ta Yahudilerin terk ettiği bazı evler bugün hâlâ ayakta. Güney vilayetlerinde de ayakta kalan sinagoglar ve Yahudi peygamberlere adanmış tapınaklar var.

Irak hükümetiyle varılan anlaşmaya göre arşivin 2014’te iade edilmesi gerekiyordu. Ancak Irak’ın arşivi muhafaza etmeye ne kadar hazır olduğu sorusu tarihin gözden geçirilmesine neden oldu. Anlaşılan o ki Bağdat hükümeti arşivi düzgün bir şekilde koruyacak durumda değildi. İslam Devleti’ne karşı yürütülen mücadele ve dünya petrol fiyatlarının düşmesi Irak’taki ekonomik krizi derinleştirdi. Hâl böyle olunca arşivin Irak dışında korunması veya Irak’a iade edildikten sonra muhafaza için yeniden yurt dışına gönderilmesi ihtimali güçlendi. Bu seçenek, arşive geçici ev sahipliği yapacak ülkeyle yeni bir anlaşma yapılmasını gerektiriyor.

Yahudiler arasından arşivin Irak’a iadesine karşı sesler yükselirken bazıları da konuyla ilgili görüşmelere Iraklı Yahudilerin de katılmasını istiyor. Arşivin “Irak’taki Yahudi varlığını kabul ettiren son işaretlerinden biri” olduğunu söyleyen Bussoon iadeye karşı çıkan isimlerin başında geliyor.