از زمان انقلاب اسلامی در سال ٬۵۷ ایران از هرگونه آرایش امنیتی یا هر گونه تصمیم استراتژیک در منطقه خلیج فارس کنار گذاشته شدهاست. این مسئله با وجود اینکه هیچگاه منطقی به نظر نرسیدهاست٬ منظما به خاطر نگرانیهای امنیتی اعضای شورای همکاری خلیج فارس درباره امنیت خوزه خلیج و خلا مشروعیت بینالمللی برای جلب کردن ایران به شکلی سازنده توجیه شدهاست. نتیجه طبیعتا فاجعه آمیز بوده است. ملت ایران به شکلی ناعادلانه آزار دیده٬ تقابل شیعه و سنی توسط ایران و عربستان سعودی به وجود آمده و ایران همواره به دنبال به رسمیت شناخته شدن بینالمللی و ضمانتهای امنیتی بودهاست. این هدف در سالهای اخیر از راه پروژه غنی سازی هستهای پیگیری شدهاست.
اما صحنه تغییر کردهاست. طبق گزارش سال ۲۰۱۴ نظرسنجی جوانان عرب٬ جوانان عرب معتقد بودند که "بزرگترین متحدین کشورهایشان٬ همسایگان منطقهایشان هستند."
شورای همکاری خلیج فارس یک همکاری جمعی برای رسیدن به یک اتحاد است. این شورا اشتباهی ذاتی از بدو تولد خود داشتهاست. این اتحاد در پی هراس از انقلاب ایران و بیثباتی احتمالی رژیمهای پادشاهی در منطقه به وجود آمد. با توجه به این نکته که ایران دلیل وجودی شورای همکاری خلیج بوده است٬ بین اعضای این شورا به وضوح در مورد مسئله ایران دوگانگی وجود داشتهاست. در حالی که سلطان قابوس٬ پادشاه عمان تلاشهایی برای رسیدن به یک دیدگاه امنیت استراتژیک مستقل داشته٬ سایر اعضای شورای همکاری خلیج در این زمینه منفعلانه عمل کردهاند. این خلا امنیتی با مواضع - و پس از آن با توافقات امینیتی دوگانه- کشورهایی پر شده که منافع امنیت ملیشان با منافع کشورهای عضو شورای همکاری لزوما هم راستا نبودهاست. پیش از انقلاب سال ۵۷ ایران پلیس ایالات متحده در منطقه خلیج بود. این نقشی است که ایران ممکن است دوباره در آینده داشته باشد.
در قیاس با اتحادیه اروپا٬ شورای همکاری خلیج از فقدان زیربنای اقتصادی واحد علیرغم پیمانهای اقتصادی مختلف رنج میبرد. علاوه بر این حجم تبادل تجاری درونی ناکافی و پایین بودن میزان روابط تکمیل کننده بین صنایع مختلف برای همکاری اقتصادی سازنده نیستند. نبودن واحد پول مشترک نیز نیاز به بحث ندارد. به نظر میرسد کشورهای عضو شورا به جای همکاری برای ایجاد یک بلوک اقتصادی واحد٬ در رقابتی روزافزون بر سر پروژههای اقتصادی هستند. اظهارات مقامات کشورهای عضو شورای همکاری خلیج نشان میدهد که مبادلات تجاری بین این کشورها هنوز پایینتر از سطح تعیین شده است و از ٪۱۰ تبادلات تجاری این کشورها -که مبتلا به وابستگی بیش از حد به میزان ٪۸۳ به صادرات محصولات هیدروکربنی است- تجاوز نمیکند. برنامههای اقتصادی این کشورها برای منافع فردی افراد بانفوذ استفاده شده است. بر اساس شواهد موجود شورای همکاری خلیج به هیچ هدفی نمیرسد.
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.