مسیر صلح شورای همکاری خلیج فارس و ایران و نقش ترامپ

با وجودی که بسیاری از جنبه‌های سیاست خارجی دونالد ترامپ در طول رقابت‌های انتخاباتی مبهم مانده بود، یک موضوع اساسی به‌طور شفاف بیان شد: این‌که آمریکا تا کنون بیش از حد متعارف، هزینه‌های متحدان طفیلی خود را در سراسر جهان تقبل کرده است. ترامپ طی سخنانی در ماه آوریل گذشته، اظهار کرد: «متحدان ما باید در زمینهٔ تأمین هزینه‌های بسیار بالای مالی، سیاسی و انسانیِ ما برای برقراری امنیت خودشان، مشارکت کنند.» او ادامه داد: «آن‌ها به ایالات متحده به چشم یک کشور ضعیف و بخشنده نگاه می‌کنند و هیچ‌گونه حس تعهدی نسبت به توافق‌هایشان با ما ندارند.» این مشکل که از جانب پرزیدنت باراک اوباما نیز بازتاب داده شده، در خاورمیانه حادتر است. در آن‌جا متحدان منطقه‌ایِ آمریکا شاهد فروپاشی منطقه و ظهور گروه‌های یاغی خشونت‌طلب بودند و سهم خاصی در جهت مشارکت برای تأمین امنیت منطقه بر عهده نگرفتند.

برای مثال، عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی، در عین حال که از شورشیان سوری حمایت می‌کنند، از زیر بار جنگ علیه گروه دولت اسلامی [داعش] «شانه خالی می‌کنند» .آن‌ها مانند سایر حکومت‌های پادشاهی سُنی، بیش از سایر کشورهای منطقه در معرض تهدید ایدئولوژی وهابی-سلفی داعش هستند. ترامپ در این باره گفته است: «اگر عربستان سعودی زیر چتر حمایت آمریکا نبود… فکر نمی‌کنم که اکنون وجود خارجی می‌داشت».

ترامپ در کنار این‌که می‌خواهد متحدان منطقه‌ای آمریکا برای تأمین امنیت‌شان بیشتر از خود مایه بگذارند، درک روشنی نیز دارد که دخالت‌های نظامی ایالات متحده در خاورمیانه، نسبت به هزینه‌های شگرفی که داشته، دستاورد بسیار اندکی به بار آورده است. ترامپ اخیراً در برنامهٔ ۶۰ دقیقه [تلویزیون سی‌بی‌سی] با ذکر این‌ که «ما این جنگ را برای ۱۵ سال ادامه دادیم»، گفت: «شش تریلیون دلار در خاورمیانه خرج کردیم. با شش تریلیون دلار، می‌توانستیم دو بار کشورمان را بازسازی کنیم.»

من اخیراً میهمان سومین نشست سالانهٔ استراتژیک ابوظبی بودم که در آن صدها شرکت‌کننده ادعا کردند که ایران در پی تسلط بر منطقه است و در امور کشورهای عربی دخالت می‌کند. مضاف بر این، آن‌ها ایالات متحده را به خاطر حمله به افغانستان و عراق و تحویل‌دادن منطقه به ایران، ملامت کردند. به عنوان تنها ایرانی حاضر در کنفرانس، به آن‌ها یادآوری کردم که جنگ آمریکا علیه ترور در افغانستان با حملات ۱۱ سپتامبر کلید خورد؛ این حملات از جانب ۱۹ هواپیماربا صورت گرفت که ۱۵ تن از آنان، شهروندان سعودی بودند. عراق در دوران صدام حسین نیز یکی از متحدان شورای همکاری خلیج بود؛ شورایی که طی هشت سال جنگ خونین صدام علیه ایران، از او پشتیبانی می‌کرد. پس از آن، در زمانی که صدام در سال ۱۹۹۰ به کویت حمله کرد، شورای همکاری خلیج بود که از ایالات متحده و هم‌پیمانانش خواست تا برای نجات آن‌ها و عقب‌راندن صدام مداخله کنند. در مورد یمن و لیبی، دو کشور عرب که در سال‌های اخیر فرو ریختند، شورای همکاری خلیج نیزمستقیماً در حملات نظامی و ویرانی آن‌ها شرکت داشت.