Katırlar inatçılıkları ve dayanıklılıkları ile tanınır. Bu nedenle yüzlerce yıldır sert hava ve arazi koşullarının hüküm sürdüğü Türkiye-Irak sınır hattında yaşayanlar için geleneksel ticaret yollarında yük taşımacılığı denildiğinde akla ilk onlar gelir. Ancak 1926 Türkiye-Irak Sınır Anlaşması ile geleneksel ticaret yolları üzerine siyasal sınırlar çekilince Türkiye-Irak sınır hattında “sosyo-ekonomik olanla” “siyasal olan” arasında günümüze kadar süregelen bir çatışma başladı. Geleneksel ticaret “sınır-aşan kaçakçılık” adını aldı ve kaçakçılık faaliyetlerinde kullanılan katırlar “suç vasıtası” haline geldi.

Geçen günlerde Türkiye-Irak sınırında yaşananlar, bu bölgede onlarca yıldır devam eden sosyo-ekonomik dinamiklerle siyasal dinamiklerin çatışmasının merkezine katırları oturttu. Türkiye-Irak sınır hattında yaşayan Kürt kökenli köylüler, Uludere (Roboski)’ye bağlı sınır hattındaki Ortasu köyü civarında 23 Mart 2015’de toplam sekiz katırın askerler tarafından silahla vurularak infaz edildiğini söylüyor. Bu olayın ardından Uludere ve civarındaki köylerde üç gün boyunca protesto eylemleri gerçekleştirildi. Ancak mahkemelerin kararı ile bölgedeki katırların askerler tarafından silahlarla vurularak öldürülmesi devam etti. Hatırlanacağı gibi, 28 Aralık 2011’de Uludere (Roboski) TSK'ya ait savaş uçaklarının yanlışlıkla bombardımanı sonucu PKK militanı zannedilen 34 kaçakçının hayatını kaybettiği hassas bir bölge.

Katırlar hakkında devletin “resmi” hikayesi

Bölgede görev yapan ve Al-Monitor’a konuşan güvenlik kaynaklarına göre, özellikle Şubat ayı sonundan itibaren Türkiye-Irak sınır hattında sınır aşan kaçakçılık faaliyetlerinde büyük bir artış gözleniyor. Güvenlik kaynakları kaçakçılık faaliyetlerinin son bir yılda bireysel olmaktan çıkıp giderek sayıları 200-300 olan katır gruplarının kullanıldığı çok büyük hacimli organize bir iş haline geldiğine vurgu yapıyor. PKK bölgede görev yapan güvenlik güçlerini psikolojik baskı altında tutabilmek için kaçakçılık olayını çok iyi kullanıyor ve köylüleri güvenlik güçlerine karşı tahrik ediyor. 2011’deki Uludere olayından sonra sınır hattında yaşayan vatandaşların kaçakçılığı bir “hak” olarak algıladığına dikkat çeken güvenlik kaynaklarına göre bölgede hemen hemen her evde ortalama 8-10 katır bulunmakta. Bir katır bir seferde 3 bin sigara paketi taşıyabilmekte. Kaçakçılıkta en karlı iş sigara. Her sigaradan asgari 1 TL kazanıldığı düşünülürse, bir katırın sınır dışından her gelişi sahibine en az 3 bin TL bırakmakta. Yani 10 katırıyla bir gecede bir kaçakçı 30 bin TL para kazanabilmekte. Bunun yanında zaman zaman katırların altına silah bağlanarak teröristlere de silah nakli yapıldığı da ifade ediliyor.